โดยปกติแล้ว เลนส์ถ่ายภาพทั่วไปจะมีส่วนที่อยู่นอกระยะ โฟกัส (พื้นที่เบลอของภาพ)เป็นลักษณะเฉพาะตัวของเลนส์นั้นๆ ซึ่งภาษาในวงการจะเรียกว่า “โบเก้” (Bokeh)
.................................................................................................................................................................................
เราจะเห็นการใช้ประโยชน์จากพื้นที่เบลอนี้ได้ชัดเจนในฐานะที่มันจะ ช่วยชูให้ตัวแบบยิ่งโดดเด่นคมชัดสวยงามยิ่งขึ้นกว่าปกติ เช่น ภาพบุคคล, ภาพถ่ายสินค้า ฯลฯ โบเก้มีความสำคัญเป็นอย่างยิ่งสำหรับภาพ “ชัดตื้น” เพราะ ลักษณะของมันจะช่วยทำให้ภาพดูน่าสนใจขึ้นได้มาก เลนส์คุณภาพสูงจะถูกออกแบบโดยเน้นถึงจุดนี้เป็นสำคัญด้วยโดยเฉพาะเลนส์ไวแสงหรือเลนส์เทเลโฟโต้ระดับมืออาชีพจะให้ความสำคัญเป็นพิเศษเพราะส่วนใหญ่แล้วจะถูกใช้งานในภาพแบบ "หน้าชัดหลังเบลอ" เพื่อขับเน้นตัวแบบโบเก้ที่สวยงามจึงทำหน้าที่เสริมเสน่ห์ให้กับภาพถ่ายได้อย่างยอดเยี่ยม
มีเลนส์ถ่ายภาพชนิดหนึ่งที่มีลักษณะของโบก้ที่ต่างจากเลนส์ปกติไปอย่างสิ้นเชิง โดยมันจะให้โบเก้เป็นลักษณะของวงแหวนหรือที่เรียกกันติดปากว่าโบเก้แบบ "โดนัท" นั่นคือ "เลนส์กระจก" (Mirror-Reflex Lens)
ด้วยวิธีการออกแบบชิ้นส่วนภายในของเลนส์กระจกที่ใช้เทคนิคการสะท้อนแสงกลับไปกลับมาในกระบอกเลนส์ ทำให้มันสามารถยืดระยะออกไปได้สูงในขณะที่ตัวกระบอกเลนส์ไม่จำเป็นต้องยาวซึ่งโบเก้แบบโดนัทเป็นผลพลอยได้จากวิธีการออกแบบดังกล่าว ซึ่งในปัจจุบันโบเก้ของเลนส์กระจกกำลังเริ่มได้รับความนิยมด้วยความที่มันดูแปลกตาและต่างออกไปจากธรรมชาติการมองเห็นจริงๆ แต่ก็ยังไม่เป็นที่แพร่หลายมากนักเพราะหาเลนส์กระจกใช้งานค่อนข้างยากและไม่มีการผลิตออกสู่ตลาดมากนัก
เราจะใช้เทคนิคง่ายๆ เพื่อจำลองลักษณะของเลนส์กระจกขึ่นมาใช้งานกับเลนส์ปกติของเรา ซึ่งก็เป็นหลักการเล่นกับการสะท้อนแสงธรรมดา แต่ได้ผลลัพท์ที่คาดไม่ถึงออกมา...
...นั่นก็คือ "โบเก้แบบโดนัท" นั่นเอง
.................................................................................................................................................................................
วิธีการนั้นง่ายมาก เพียงแค่หาวัสดุทรง กลมติดบนหน้าเลนส์เทเลโฟโต้หรือเลนส์ไวแสง ที่คุณมี เพียงเท่านี้ก็เสร็จเรียบร้อย...
...ง่ายไปรึเปล่า?
วิธีการมีเพียงเท่านี้จริงๆ แต่ที่ต้องคิด อีกสักหน่อยก็คือ จะใช้วัสดุอะไรติดไปบนหน้า เลนส์? เพราะหากใช้วัสดุแบบไม่ระมัดระวัง อาจทำให้หน้าเลนส์เกิดความเสียหายได้ เช่น อาจเกิดรอยขีดข่วน,เกิดคราบสกปรก ฯลฯ
นอกจากนี้แล้ว มันต้องเป็นวัสดุทึบแสง ที่ไม่ยอมให้แสงผ่่านได้
ในการทดลองของเราได้เลือกใช้ตัวดูดสุญญากาศสีดำ (ซึ่งมีทรงกลมเป็นปกติอยู่แล้ว) คุณสามารถหาได้จากอุปกรณ์ทั่วไป เช่น ถอดจาก ม่านบังแดดรถยนต์, ตุ๊กตา ซึ่งถือว่าให้ผลดีมาก ถอดใส่ง่าย ไม่ทำร้ายผิวเลนส์ แถมยังพกพาไปได้ง่ายอีกด้วยและวัสดุอีกชนิดหนึ่งที่เราทดลองใช้แล้วได้ผลดีเช่นกันก็คือ
“ดินน้ำมัน” เพียงแค่ปั้นเป็นก้อนกลมๆ แล้วแปะลงไปที่หน้าเลนส์ก็จะได้วัสดุปิ หน้าเลนส์เพื่อสร้างโบเก้แบบโดนัทได้แล้ว ข้อดีของการใช้ดินน้ำมันก็คือเราสามารถปรับเปลี่ยนขนาดเล็ก-ใหญ่ได้ง่าย แต่ข้อเสียก็คือมันอาจจะทิ้งคราบมันให้เราทำความสะอาดอีกนิดหน่อย ดังนั้นจึงไม่ควรติดไว้กับหน้าเลนส์นานๆ และไม่ควรใช้กลางแดดเพราะมันจะยิ่งมีคราบมากขึ้น
สิ่งที่ควรคำนึงถึงอีกประการหนึ่งก็คือ ขนาดของทรงกลมมีผลต่อโบเก้ด้วย โดยในตัวอย่างนี้เราใช้เลนส์ระยะ 200mm รูรับแสง F2.8 หน้าเลนส์ขนาด 77mm ขนาดของวัสดุที่เหมาะสมคือประมาณ 1 นิ้ว (เท่ากับเหรียญ 10 บาท)
สำหรับเลนส์ที่มีระยะและขนาดรูรับแสง, ขนาดหน้าเลนส์ที่ต่างออกไปก็ควรจะมีการปรับ ขนาดเล็ก-ใหญ่ให้เหมาะสม ซึ่งในจุดนี้ต้องทดลองกันดูว่าควรจะใช้ขนาด เท่าไหร่สำหรับเลนส์ที่เรามีอยู่ เพื่อให้เหมาะที่สุด
วิธีการก็คือ ใช้ระยะเทเลโฟโต้สูงสุด ของเลนส์, ใช้รูรับแสงกว้างสุด และปิดระบบ ออโต้โฟกัส (เพราะมันจะใช้การไม่ได้) ปรับ โฟกัสด้วยตัวคุณเอง แล้วถ่ายภาพตามปกติ
นอกจากนั้นก็คือมุมมองการถ่ายภาพ ของคุณเอง รวมไปถึงการวางระยะจากกล้อง >> ตัวแบบ >> ฉากหลัง ให้มีระยะห่างที่เหมาะสมตามแบบฉบับการถ่ายภาพ “ชัดตื้น” แล้วโดนัท สวยๆ จะปรากฏขึ้นในช่องมองภาพทันที!
.................................................................................................................................................................................
SAFETY FIRST!
จะปลอดภัยที่สุดหากคุณมีฟิลเตอร์ป้องกันหน้าเลนส์แล้วติดวัสดุทรงกลมลงบนฟิลเตอร์ ไม่ใช่การติดลงบนผิวเลนส์โดยตรง เพื่อหลีกเลียงความเสียหายที่อาจะเกิดขึ้นได้
.................................................................................................................................................................................
เคล็ดลับนี้สำหรับเลนส์เทเลโฟโต้และเลนส์ไวแสงระดับโปรเท่านั้นหรือ? เปล่าเลย เพียงแต่เลนส์เหล่านั้นมีความเหมาะสมที่สุดสำหรับการถ่ายภาพแบบชัดตื้น
คุณสามารถใช้มันกับเลนส์ธรรมดาๆ อย่างเลนส์คิท 18-55mm ได้เช่นกัน เพียงแต่บางสิ่งอาจจะต่างออกไป นั่นก็คือขนาดของวัสดุที่ใช้จะมีขนาดเล็กมากคือราวๆ เท่ากับที่ตัวเจาะกระดาษเข้าแฟ้มจะเจาะออกมาได้ (ดูจากภาพ) คุณก็สามารถเล่นโบเก้รูปโดนัทกับเลนส์คิทได้เช่นเดียวกัน!
อย่าลืมว่าทิศทางและระยะห่างมีความสำคัญต่อปรากฏการณ์ นี้มาก โดยเฉพาะเมื่อคุณใช้เลนส์ระยะธรรมดา (เช่น 55mm) และรูรับแสงธรรมดา (F5.6 ในที่นี้) ยิ่งฉากหลังอยู่ไกลก็จะยิ่งทำให้เกิดความเบลอและโบเก้ได้มาก แต่ถ้ายิ่งอยู่ใกล้ก็ยิ่งไม่เกิดผลใดๆ เลย (ภาพตัวอย่างนี้ฉากหลังอยู่ห่างออกไป ประมาณ 10 เมตร)
จากวิธีการบังหน้าเลนส์เพื่อสร้างโบเก้แบบโดนัททรงกลม เรา อาจจะคิดอ่านวิธีที่แตกต่างออกไปอีกก็ได้เช่นการสร้างรูปทรงอื่นๆ ขึ้นมาแทนวงกลมแล้วบังหน้าเลนส์ก็จะทำให้เกิดปรากฏการณ์ของโบเก้ที่แหวกแนวออกไปอีก
หลายคนคงจะเคยทราบวิธีการสร้างโบเก้แบบเจาะกระดาษเป็น รูปทรงต่างๆ ตรงใจกลางแล้วนำมาครอบหน้าเลนส์มาบ้างแล้ว ซึ่งก็จะให้ผลที่คล้ายกันแต่จะแตกต่างกันตรงที่วิธีการนั้นจะเปลี่ยนรูปทรงของโบเก้เป็นแบบนั้นๆ ไปเลย ส่วนวิธีนี้จะยังคงโบเก้แบบทรงกลมเอาไว้อยู่มีเพียงกลางวงกลมเท่านั้นที่เปลี่ยนไป ไม่ใช่การเปลี่ยนรูปทรงของโบเก้ไปอย่างสิ้นเชิง
หลายคนอาจจะยังคงสงสัยว่าเราจะทำให้รูปร่างของมันแปลกประหลาดออกไปจากปกติทำไม? ก็ต้องตอบกันว่าเป็นอีกวิธีที่จะช่วยสร้างความแตกต่างให้กับภาพถ่ายของเราได้ในบางโอกาสเหมือนกับการกินอาหารหรูราคาแพงทุกวัน พอเปลี่ยนมาเป็นไข่เจียวธรรมดาๆ บ้างก็ดูอร่อยดีไม่ใช่เล่น ซึ่งอันนี้ก็คงต้องลองกันดู... แล้วจะรู่ว่ามนต์เสน่ห์ของ “โดนัทโบเก้” นั้นมีจริง!
